Bir telekom iletim odasında DDF panelinin arkasına baktığınızda ya da bir yayın tesisinin video matris odasında patch panele yaklaştığınızda, BNC'den çok daha küçük ve sık dizilmiş koaksiyel soketler görürsünüz. Bunların büyük kısmı iki aileden birine aittir: 1.6/5.6 ve 1.0/2.3. Adları birbirine benzeyen, aynı dünyada çalışan ama fiziksel olarak birbirine takılmayan bu iki konnektör, sahada en sık "hangisi lazımdı?" sorusunu doğuran parçalar arasındadır.
Bu rehberde iki ailenin ne olduğunu, adlarındaki sayıların neyi anlattığını, hangi ekipmanlarda karşınıza çıktıklarını, kilit tiplerini, kablo seçimini ve sipariş vermeden önce hangi bilgilerin netleştirilmesi gerektiğini adım adım ele alıyoruz.
1.6/5.6 ve 1.0/2.3 Konnektör Nedir?
Her iki aile de minyatür koaksiyel konnektör sınıfındadır. BNC ile aynı işi, yani koaksiyel bir hattın iç ve dış iletkenini kesintisiz biçimde bir sonraki parçaya aktarmayı, çok daha küçük bir gövdeyle yaparlar. Küçük gövdenin getirdiği asıl kazanç performans değil yoğunluktur: aynı panel genişliğine BNC'ye kıyasla çok daha fazla bağlantı noktası sığar.
İki aile de ağırlıklı olarak 75 ohm sistemlerde kullanılır; yani sinyal taşıyan telekom ve video hatlarının dünyasına aittir. Ancak özellikle 1.0/2.3 ailesinin 50 ohm versiyonları da üretilir. Bu yüzden "1.0/2.3 lazım" demek tek başına yeterli bir tarif değildir; empedans da mutlaka söylenmelidir. 50 ve 75 ohm ayrımının neden bu kadar belirleyici olduğunu RF konnektörlerde empedans: 50 ohm ve 75 ohm farkı yazımızda ayrıntılı anlatmıştık.
Adlarındaki Sayılar Ne Anlatıyor?
Çoğu konnektörün adı bir kısaltmadan ya da tasarımcısından gelir. Bu iki ailede ise ad doğrudan geometriyi tarif eder:
- 1.6/5.6: İç iletken çapı 1,6 mm, dış iletkenin iç çapı 5,6 mm.
- 1.0/2.3: İç iletken çapı 1,0 mm, dış iletkenin iç çapı 2,3 mm.
Bu iki çap arasındaki oran ve aradaki yalıtkan malzeme, konnektörün karakteristik empedansını belirler. Pratik sonucu şudur: 1.0/2.3, 1.6/5.6'nın küçültülmüş hâli gibi görünse de ölçüleri farklıdır ve birbirine takılmaz. İki aile arasındaki geçiş ancak iki ucu farklı bir adaptörle ya da ara kabloyla yapılır.
Nerelerde Karşınıza Çıkar?
Telekom iletim ekipmanı ve DDF
1.6/5.6, uzun yıllardır telekom iletim ekipmanının klasik bağlantısıdır. E1 (2 Mbit/s) gibi hatların koaksiyel kablo üzerinden taşındığı kurulumlarda, iletim cihazının kartları ile DDF (dijital dağıtım çatısı) arasındaki bağlantılarda sıkça kullanılır. DDF panellerinde onlarca hat yan yana sonlandırıldığı için küçük gövde burada doğrudan yer kazancı demektir.
Burada bilinmesi gereken önemli bir ayrıntı vardır: E1 hattı iki farklı fiziksel biçimde taşınabilir. Koaksiyel kabloda 75 ohm dengesiz, bükümlü çift kabloda ise 120 ohm dengeli hat olarak. İki dünya arasında geçiş gerekiyorsa düz bir adaptör değil, balun (dengeli–dengesiz dönüştürücü) kullanılır. 1.6/5.6 konnektörler bu yapının 75 ohm koaksiyel tarafında yer alır.
Yayın ve SDI video altyapısı
1.0/2.3 ise özellikle yayın tesislerinde öne çıkar. SDI video sinyallerinin dolaştığı video matrisleri, yüksek yoğunluklu patch paneller ve çok kanallı dönüştürücü kartları arka panelde ciddi yer sıkıntısı yaşar. Aynı yüzeye BNC ile sığmayacak kadar çok bağlantıyı yerleştirmek için 1.0/2.3 tercih edilir. Kamera tarafında ve saha kurulumlarında ise çoğunlukla BNC kullanıldığından, bu iki dünyayı birleştiren 1.0/2.3–BNC ara kabloları ve adaptörleri çok yaygındır. BNC ailesini yakından tanımak isterseniz BNC konnektör rehberimize göz atabilirsiniz.
Ölçüm ve test
Test cihazlarının büyük kısmında giriş ve çıkışlar BNC, N ya da SMA'dır. Minyatür soketli bir karttan ölçüm almak gerektiğinde, cihaz ile kart arasına kısa bir geçiş kablosu veya adaptör konur. Burada adaptörün empedansının hatla aynı olması, ölçümün kendisini bozmamak için şarttır.
Karşılaştırma Tablosu: 1.6/5.6, 1.0/2.3 ve BNC
| Özellik | 1.6/5.6 | 1.0/2.3 | BNC |
|---|---|---|---|
| Adı nereden gelir? | İç / dış iletken çapı (mm) | İç / dış iletken çapı (mm) | Bayonet kilit ve tasarımcılarının adları |
| Gövde | Minyatür | Üçü arasında en küçüğü | Standart boy |
| Tipik empedans | 75 ohm | Ağırlıkla 75 ohm; 50 ohm versiyonu da var | 50 ve 75 ohm versiyonları |
| Kilit tipi | Vidalı veya geçmeli | Geçmeli, push-pull veya vidalı | Bayonet (çevirmeli) |
| Tipik kullanım | Telekom iletim, DDF | Yayın / SDI patch panel, video matrisi, yoğun kartlar | Kamera, ölçüm, genel RF ve video |
| Panel yoğunluğu | Yüksek | Çok yüksek | Orta |
Kilit Tipleri: Vidalı, Geçmeli ve Push-Pull
Aynı ailenin farklı kilit tipleri, gövde ölçüleri aynı olsa bile sahada farklı davranır. Seçim, bağlantının ne sıklıkla sökülüp takılacağına ve ortamdaki titreşime göre yapılır.
- Vidalı (screw-on): Somunla sıkılır. En sağlam mekanik bağlantıyı verir; bir kez kurulup yıllarca dokunulmayan hatlar için uygundur.
- Geçmeli (snap-on / push-on): İtilerek takılır, çekilerek çıkarılır. Hızlıdır ama kilidi yoktur; yoğun bir panelde komşu kablo çekilirken yerinden oynayabilir.
- Push-pull: İtilerek takılır ve kendiliğinden kilitlenir; çıkarmak için gövde üzerindeki kovan geri çekilir. Kablodan tutulup asılındığında çıkmaz. Sık patch değişikliği yapılan yayın panellerinde bu yüzden tercih edilir.
Aynı panelde farklı kilit tiplerinin kullanılması mümkündür, ancak erkek ve dişi tarafın kilit mekanizmasının birbiriyle uyumlu olduğundan emin olunmalıdır. Sipariş verirken yalnızca "1.0/2.3" değil, "1.0/2.3 push-pull erkek, 75 ohm" gibi tam bir tarif vermek bu tür sürprizleri önler.
Hangi Kabloyla Kullanılır?
Minyatür konnektörler, adlarından da anlaşılacağı gibi ince kablolarla çalışır. Konnektörün sıkma kovanı ve iç pini belirli bir kablo çapı için üretilir; bu nedenle kablo tipi, konnektör seçiminin ayrılmaz bir parçasıdır.
- 75 ohm hatlar: Telekom ve video tarafında ince 75 ohm koaksiyel kablolar kullanılır; RG179 bu sınıfın bilinen örneklerindendir. Patch panel arkasında çok sayıda kablo toplandığı için esneklik ve dış çap önemlidir.
- 50 ohm hatlar: 1.0/2.3'ün 50 ohm versiyonları, RG174 ve RG316 gibi ince 50 ohm kablolarla eşleşir. Kataloğumuzdaki 90° açılı sıkmalı 1.0/2.3 erkek konnektör bu kablolar için üretilmiştir.
Kablo seçiminde ikinci kriter mesafedir. İnce kablo esneklik kazandırır ama uzun mesafede kaybı hızla artırır. Bu yüzden minyatür konnektörlü kablolar genellikle raf içi ve raflar arası kısa bağlantılarda kullanılır; uzun hatlar daha kalın kabloyla çekilip uçta geçiş yapılır. Kablo uzunluğu ve çapının kayba etkisini koaksiyel kabloda sinyal kaybı yazımızda örneklerle anlattık.
Diğer Minyatür Konnektörlerle Karıştırmayın
Küçük RF konnektörler görsel olarak birbirine benzer ve saha stoklarında sık karışır. Özellikle MCX ve MMCX, 1.0/2.3 ile aynı "küçük geçmeli konnektör" algısını yaratır. Oysa MCX ve MMCX çoğunlukla 50 ohm dünyasında; GPS modülü, kablosuz kart ve cihaz içi bağlantılarda kullanılır, telekom ve yayın panellerinde değil. Aralarındaki farkları MCX ve MMCX konnektör rehberimizde ayrıntılı ele aldık.
Elinizdeki parçayı tanımanın en güvenilir yolu, konnektörün takılı olduğu cihazın dokümanına ya da kart üzerindeki etikete bakmaktır. Bu mümkün değilse kumpasla gövde ölçüsü alınıp üretici tablolarıyla karşılaştırılır. Göz kararıyla sipariş vermek, bu ailede en sık yapılan hatadır.
Sipariş Öncesi Kontrol Listesi
- Aile: 1.6/5.6 mı, 1.0/2.3 mü? Cihaz dokümanından teyit edin.
- Empedans: 75 ohm mu, 50 ohm mu? Özellikle 1.0/2.3'te mutlaka belirtin.
- Cins: Erkek mi, dişi mi? Karşı taraftaki soketin cinsine göre seçin.
- Kilit tipi: Vidalı, geçmeli veya push-pull.
- Gövde yönü: Düz mü, 90° açılı mı? Arka panel ile kabin kapağı arasındaki mesafe azsa açılı gövde kablonun zorlanmasını önler.
- Kablo ve montaj: Hangi kabloya takılacak, sıkmalı mı olacak?
- Karşı uç: Hattın diğer ucu BNC, SMA ya da aynı aile mi? Çoğu zaman hazır bir ara kablo veya adaptör daha pratik çözümdür.
Kataloğumuzdaki 1.6/5.6 konnektörler kategorisinde şu an 1.0/2.3 ailesinden iki parça yer alıyor: RG174–RG316 kablolar için 90° açılı sıkmalı erkek konnektör ve test ile yayın ekipmanında sık ihtiyaç duyulan 1.0/2.3 erkek (push-pull) – BNC dişi geçiş konnektörü. Farklı bir kilit tipi ya da 1.6/5.6 gövdeli bir parça arıyorsanız, cihaz modelini ve kablo tipini iletmeniz yeterli; tedarik seçeneklerini birlikte değerlendiririz. Hattın BNC tarafı için BNC konnektör çeşitlerine de göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1.6/5.6 ile 1.0/2.3 birbirine takılır mı?
Hayır. İki ailenin iç ve dış iletken ölçüleri farklıdır, fiziksel olarak birbirine geçmez. Geçiş için iki ucu farklı bir adaptör ya da ara kablo gerekir.
1.0/2.3 konnektör kaç ohm?
Yayın ve telekom uygulamalarında ağırlıkla 75 ohm kullanılır, ancak 50 ohm versiyonları da üretilir. Hangi versiyonun gerektiğini bağlanacak cihazın ve kablonun empedansı belirler.
1.6/5.6 konnektör nerede kullanılır?
En yaygın kullanım telekom iletim ekipmanı ve DDF panelleridir; E1 gibi hatların 75 ohm koaksiyel üzerinden taşındığı kurulumlarda karşımıza çıkar. Bazı video ekipmanlarında da bulunur.
1.0/2.3'ü BNC'ye bağlayabilir miyim?
Evet, 1.0/2.3–BNC adaptör veya ara kablo ile. Önemli olan adaptörün empedansının hattınızla aynı olmasıdır; 75 ohm bir SDI hattına 50 ohm adaptör takmak yansımaya yol açar.
Push-pull ile snap-on arasındaki fark nedir?
İkisi de itilerek takılır. Snap-on kilitsizdir ve çekilerek çıkar; push-pull ise takıldığında kilitlenir ve ancak gövdedeki kovan geri çekildiğinde çıkar. Yoğun ve sık müdahale edilen panellerde push-pull daha güvenlidir.
Özet
1.6/5.6 ve 1.0/2.3, adlarını iç ve dış iletken çaplarından alan, BNC'nin işini çok daha küçük bir gövdeyle yapan minyatür koaksiyel konnektörlerdir. 1.6/5.6 telekom iletim ekipmanı ve DDF panellerinin, 1.0/2.3 ise yüksek yoğunluklu yayın ve SDI altyapısının tipik bağlantısıdır. Doğru parçayı seçmek için aileyi, empedansı, cinsi, kilit tipini ve kablo tipini birlikte tarif etmek gerekir. Bu beş bilgi netleştiğinde hem montaj hem de hattın performansı sorunsuz ilerler.